خداوند چگونه بندگان خود را امتحان می کند؟

العالم ـ زلال قرآن

همانطور که اشاره شد، تمام اتفاقاتی که در نظام (جزئی وکلی ) عالم هستی چه در جریان خلقت و چه در مورد اداره امور اجزاء جهان در چارچوب سنت ها و قوانین الهی به وقوع می پیوندد، به گونه ای که می توان گفت هیچ چیز از قواعد سنت های الهی خارج نیست، و چنانکه بیان شد خلقت و جریان زندگی انسان نیز از این قاعده مستثنی نیست، که پرداختن به آنها از توان و ظرفیت این نوشته خارج است، لذا برای روشن شدن مطلب به نمونه ای ازسنت های الهی مربوط به انسان و مرتبط با این بحث اشاره می گردد.
الف – سنت ابتلا و امتحان =
بلا و فتنه هر دو وسیله امتحان آدمی هستند، تا بواسطه آنها عیارخلوص ایمان انسان مشخص شود.
بَلا = وسیله ای است که خداوند علیم حکیم برای آزمایش و امتحان انسان ها مقرر فرموده است، و به گواه آیات زیر:
1 – بخش دوم آیه 17 سوره مبارکه انفال:
«... وَلِيُبْلِيَ الْمُؤْمِنِينَ مِنْهُ بَلَاءً حَسَنًا إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ»
ترجمه: (...و مؤمنان را از سوی خود به بلای نیکو بیازماید؛ زیرا خداوند شنوا و داناست‌).
2 – آیه 49 سوره مبارکه بقره:
« وَإِذْ نَجَّيْنَاكُمْ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَسُومُونَكُمْ سُوءَ الْعَذَابِ يُذَبِّحُونَ أَبْنَاءَكُمْ وَيَسْتَحْيُونَ نِسَاءَكُمْ وَفِي ذَٰلِكُمْ بَلَاءٌ مِنْ رَبِّكُمْ عَظِيمٌ»
ترجمه: ( و [ای بنی‌اسرائیل! به یاد آرید] زمانی که شما را از حکومت ظالمانۀ فرعونیان نجات دادیم؛ آنان‌ که همواره شما را به شدیدترین وضع شکنجه می‌ کردند، پسرانتان را سر می ‌بریدند و زنانتان را [برای بیگاری و خدمت‌کاری] زنده می‌ گذاشتند، برای شما در آن بلاها، آزمایشی بزرگ از سوی پروردگارتان بود‌ ).
خداوند همه انسان ها ( چه موءمنین وچه کافرین ) را با ابتلا به نعمت ها و یا با رنج ها و سختی ها می آزماید تا صِدق ایمان آنها ثابت شود، پس نعمت ها و نقمت ها هر دو وسیله امتحان انسان ها هستند، ( البته امتحان به نعمت های مادی سخت تر از امتحان به سختی ها و گرفتاری هاست ).
فتنه = پدیده ای است که خداوند انسان ها را به واسطه آن محک می زند تا عیارخلوص ایمان آنها مشخص شود. چنانکه در آیه 28 سوره مبارکه انفال آمده :
« وَاعْلَمُوا أَنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَأَوْلَادُكُمْ فِتْنَةٌ وَأَنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ أَجْرٌعَظِيمٌ»
ترجمه: (بدانید که اموال و فرزندانتان آزمایشی برای شمایند، [نباید برای گردآوری مال و ادارۀ امور فرزندان متوسل به خیانت و امور حرام شوید،] و خداست که [برای کارهای درست و عادلانۀ شما] پاداشی بزرگ مقرر فرموده است‌).