العالم - اروپا
روسیه در اقدامی که ناظران آن را یک «پاتک استراتژیک» در صفحه شطرنج قفقاز جنوبی ارزیابی می‌کنند، پیشنهاد «همکاری همه‌جانبه» و مفصلی را برای ساخت واحدهای جدید نیروگاه هسته‌ای به ارمنستان ارائه کرده است. زمان‌بندی این پیشنهاد بسیار معنادار است؛ درست پیش از سفر برنامه‌ریزی‌شده «جی. دی. ونس»، معاون رئیس‌جمهور آمریکا به ایروان انجام گرفت.
این پیشنهاد روسیه در تاریخ 6 فوریه، زمانی مطرح شد که «آلن سیمونیان»، رئیس پارلمان ارمنستان، در جریان یک سفر رسمی به مسکو با «الکسی لیخاچف»، مدیرکل آژانس دولتی انرژی اتمی روسیه (روس‌اتم)، دیدار کرد.
تفاوت فاحش در نحوه بازتاب خبری این دیدار از سوی دو طرف، نشان‌دهنده حساسیت موضوع است. در حالی که بیانیه طرف ارمنی تنها به طور گذرا اشاره کرد که طرفین «موضوعات مورد علاقه متقابل» را مورد بحث قرار داده‌اند، بیانیه روس‌اتم حاوی جزئیات بسیار بیشتری بود که نشان از عزم جدی مسکو برای حفظ جایگاه خود دارد.
پیشنهاد روس‌ها: از نیروگاه‌های غول‌پیکر تا راکتورهای کوچک
لیخاچف در این دیدار، علاوه بر گفتگو درباره «پیشرفت کار» در پروژه تمدید عمر عملیاتی نیروگاه هسته‌ای فعلی ارمنستان (متسامور) که هم‌اکنون توسط متخصصان روسی در حال انجام است، پیشنهادی جسورانه را روی میز گذاشت: «همکاری جامع، شامل ساخت نیروگاه‌های با ظرفیت بالا، متوسط و یا کوچک، و همچنین اجرای پروژه‌های مرتبط، از جمله طرح‌های غیرهسته‌ای.»
این پیشنهاد در واقع تلاشی برای بستن تمام راه‌های نفوذ رقبای غربی است. ارمنستان پیش‌تر در دسامبر 2023 قراردادی را با روس‌اتم امضا کرده بود تا فعالیت رآکتور شماره 2 نیروگاه متسامور را تا سال 2036 تمدید کند.
نیروگاه متسامور تنها نیروگاه هسته‌ای در منطقه قفقاز جنوبی است که حدود 40 درصد برق ارمنستان را تأمین می‌کند. با این حال، فعالان محیط زیست، ترکیه و اتحادیه اروپا همواره نگرانی‌هایی را در مورد ایمنی رآکتور فعلی ابراز کرده و از دولت ارمنستان خواسته‌اند که آن را تعطیل کند؛ فشارهایی که اغلب با انگیزه‌های سیاسی همراه است.
تغییر استراتژی پاشینیان و ورود رقبای جدید
در سپتامبر 2024، «نیکول پاشینیان»، نخست‌وزیر ارمنستان، اعلام کرد که کشورش «تصمیمی استراتژیک» گرفته تا به سمت ساخت «نیروگاه‌های هسته‌ای ماژولار کوچک» (SMR) حرکت کند و ملاحظات ایمنی را دلیل اصلی این تغییر رویکرد برشمرد. این اعلامیه نشان‌دهنده تغییری بنیادین در برنامه‌های ایروان برای بخش هسته‌ای خود بود. تا پیش از آن، ارمنستان عمدتاً در حال مذاکره با روسیه برای ساخت یک نیروگاه بزرگ و سنتی جهت جایگزینی نیروگاه فرسوده متسامور بود.
اما چرخش به سمت رآکتورهای ماژولار کوچک، پای بازیگران جدیدی را به میان کشید. مقامات ارمنی از آن زمان اعلام کرده‌اند که ایروان در حال بررسی پیشنهادهایی برای رآکتورهای هسته‌ای ماژولار از پنج کشور روسیه، آمریکا، فرانسه، چین و کره جنوبی است .
اگرچه پیش‌تر گفته شده بود که تصمیم نهایی تا پایان سال 2025 اتخاذ می‌شود، اما ارمنستان هنوز مدل ترجیحی خود را انتخاب نکرده و اکنون نشانه‌هایی وجود دارد که این انتخاب احتمالاً به سال 2026 یا 2027 موکول خواهد شد. این تعلل، فرصتی را برای لابی‌گری شدید قدرت‌های بزرگ فراهم کرده است.