العالم - اروپا
«هر بمبی که در خاورمیانه فرود می‌آید، در نهایت به جیب خانواده‌های ما برخورد می‌کند. جنگ یک اشتباه فوق‌العاده سنگین است و اروپا بهای جنگی را می‌پردازد که آغازگر آن نبوده است»؛ این را پدرو سانچز، نخست‌وزیر اسپانیا گفته است.
بهای گاز طبیعی در بازار هلند در معاملات امروز دوشنبه ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶ به ۸۹.۵۷ یورو به ازای هر مگاوات‌ساعت رسیده است؛ بالاترین سطح از پایان ۲۰۲۲ و بیش از ۱۵۰ درصد بالاتر از ابتدای سال.
این جهش در آستانه سرما، در حالی رخ می‌دهد که ذخایر گاز اروپا به پایین‌ترین حد خود رسیده و بازار انرژی این قاره شکننده است.
در قلب این بحران، تنگه هرمز قرار دارد. اختلال در کشتیرانی این آبراه راهبردی به دنبال تجاوز نظامی آمریکا علیه ایران، نزدیک به ۲۰ درصد صادرات گاز طبیعی مایع قطر و امارات را مختل کرده است؛ محموله‌هایی که بخشی از آنها به بازارهای آسیایی می‌رفت و اکنون رقابت برای جایگزینی آنها، تلاش اروپا برای پر کردن مخازن پیش از زمستان را دشوار کرده است.
به بیان روشن، تنش‌آفرینی واشنگتن در غرب آسیا، هزینه انرژی را برای متحدان اروپایی بالا برده و اروپایی که هنوز زخم شوک انرژی ۲۰۲۲ را درمان نکرده، دوباره در معرض شوک قیمتی است.
اما تنگه هرمز و جنگ، تنها عامل نیستند. سه ضلع دیگر نیز در شکل‌گیری این بحران نقش دارند، سیاست کنار گذاشتن انرژی ارزان روسیه که هزینه تأمین انرژی را ساختاری بالا برده؛ بدهی عمومی سنگین و فضای مالی محدود دولت‌ها که توان حمایت گسترده از خانوارها را کاهش داده و اولویت‌یافتن هزینه‌های دفاعی و کمک به اوکراین در بودجه‌های ملی، در شرایطی که بخشی از افکار عمومی خواستار بازگشت این منابع به معیشت و خدمات عمومی است.
ترکیب این عوامل با گرانی انرژی، موجی از نارضایتی ساخته که از اوایل اکتبر ۲۰۲۶ خیابان‌های ده‌ها شهر اروپایی را پر کرده است.
فرانسه این روزها صحنه بزرگ‌ترین صحنه اعتراضات بوده است. شنبه گذشته ۱۷ اکتبر بین ۵۵۰ هزار تا ۸۰۰ هزار نفر در بیش از ۱۱۰ راهپیمایی شرکت کردند؛ حدود ۱۱۰ هزار نفر تنها در پاریس.
اعتراضات که از اواخر سپتامبر با مطالبات دانش‌آموزان آغاز شده بود، به کشاورزان، اتحادیه‌های کارگری و فعالان اقلیمی گسترش یافت. ویترین فروشگاه‌های لوکس غارت شد، ساختمان شهرداری لیموژ آتش گرفت و بر اساس وزارت کشور ۹۹۷ پلیس و مامور امنیتی زخمی و ۲۳۹۷ نفر بازداشت شدند. مکرون گفت خشونت جایی در جمهوری ندارد و غارت‌کنندگان باید خسارت را جبران کنند.
ایتالیا در ۱۶ و ۱۷ اکتبر شاهد اعتراض در میلان، بولونیا، تورین و ناپل بود. در میلان معترضان میدان دومو را محاصره کردند و با پرتاب ترقه و بطری درگیری شد؛ دست‌کم چهار پلیس و ۲۰ معترض زخمی و حدود ۵۰ نفر بازداشت شدند.
جورجا ملونی خشونت را محکوم کرد و گفت تظاهرات حق است، اما آتش زدن شهرها حق نیست. ایتالیا با بدهی ۱۳۸.۹ درصدی و تورم ۴.۲ درصدی در تنگنای مالی است.
بلژیک هم دو جبهه صحنه اعتراضات مردمی بوده است، در ۹ اکتبر حدود ۳۰ هزار نفر در بروکسل علیه ریاضت و بودجه ۲۰۲۷ تظاهرات کردند و ۱۷ اکتبر دانشجویان در اعتراض به اصلاحات آموزشی و افزایش هزینه‌ها به خیابان آمدند. بدهی ۱۰۹.۱ درصدی و تورم ۴.۵ درصدی، تصویب بودجه را دشوار کرده است.
پرتغال در ۱۷ اکتبر شاهد تظاهرات ده‌ها هزار نفر در لیسبون، پورتو و کویمبرا بود. معترضان در میدان مرکزی لیسبون چادر زدند و شعار «مرگ بر سوداگری» سر دادند. قیمت مسکن از ۲۰۱۷ بیش از دو برابر شده و تورم ۳.۶ درصدی و افزایش ۱۵ درصدی سالانه سوخت فشار را مضاعف کرده است.
اسپانیا هم جرقه اعتراضاتش نه انرژی، بلکه مسکن بود. پس از اخراج یک زن ۸۷ ساله در مادرید در ۲۳ سپتامبر، در ۳ اکتبر ده‌ها هزار نفر در مادرید و حدود ۵۰ شهر به خیابان آمدند. بیکاری ۱۰ درصدی و بیکاری جوانان ۲۲.۷ درصدی، آسیب‌پذیری اسپانیا را بیشتر کرده است.
آلمان صحنه اعتراض گسترده نبود، اما فشار انرژی آن را هم به زانو درآورده است. تورم سپتامبر ۳.۳ درصد و قیمت انرژی ۱۴.۹ درصد بالا رفت؛ پیشنهادهای گاز برای مشتریان جدید ۵۵ درصد افزایش یافت. در برلین ۱۰ اکتبر حدود ۲۶۰۰ نفر علیه سیاست‌های دولت تظاهرات کردند و دولت مالیات سوخت را ۱۴ سنت در لیتر تا پایان ۲۰۲۶ کاهش داد.
آلبانی نیز از ۱۷ اکتبر شاهد اعتراض دانشجویی و ضدولایتی در تیرانا بود؛ معترضان استعفای ادی راما را به اتهام فساد و کمبود شغل خواستند و درگیری با پلیس رخ داد.
بنابراین تصویر کلی روشن است. اروپا در اکتبر ۲۰۲۶ با ترکیبی از گرانی انرژی ناشی از تنش در تنگه هرمز، بدهی سنگین، بحران مسکن و کاهش فضای مالی روبه‌روست.
جنگ و تنگه هرمز محرک اصلی جهش قیمت گاز و سوخت است، اما زمینه‌های ساختاری از جمله هزینه‌های دفاعی و کمک به اوکراین این شوک را به بحرانی فراگیر بدل کرده است.
نتیجه، خیابان‌هایی است که در آن دانشجو، کارگر، کشاورز و مستأجر هم‌صدا علیه هزینه‌هایی فریاد می‌زنند که به گفته آنها، بهای همراهی پایتخت‌های اروپایی با سیاست‌های واشنگتن در غرب آسیا و فراتر از آن است.
نخست‌وزیر اسپانیا، پدرو سانچز امروز دوشنبه در یک سخنرانی انتخاباتی بار دیگر از آمریکا انتقاد کرد و گفت واشنگتن «اشتباه ۲۰ سال پیش در عراق را این بار در ایران تکرار می‌کند» و «اروپا هزینه آن را از جیب خودش می‌پردازد».
او پیش‌تر در ۱۶ اکتبر پس از نشست سران اتحادیه اروپا در بروکسل اعلام کرده بود جنگ با ایران تاکنون بیش از ۱۰۰ میلیارد یورو برای اروپا هزینه داشته است؛ رقمی که به گفته او نزدیک به دو برابر بودجه سالانه سیاست کشاورزی مشترک اتحادیه اروپاست.