العالم - یادداشت
انجمن علمای یمن در صنعا نیز به تبع دولت این کشور، ضمن استقبال از این طرح، آمادگی خود را برای پذیرش کمیته میانجی‌گری اعلام داشت. این انجمن در عین حال، بیانیه هیئت علمای ارشد عربستان سعودی را مورد انتقاد قرار داد و آن را به‌منزله رد صریح دعوت شیخ الازهر دانست؛ این موضوع، شانس موفقیت تلاش‌های مربوط به آشتی و مصالحه را در عمل زیر سوال می برد.
استقبال صنعا از دعوت الازهر؛ موضع سایر طرف‌ها چیست؟
اعلام استقبال صنعا از طرح میانجی‌گری و آمادگی برای پذیرش کمیته پیشنهادی، گامی در جهت گشودن باب گفت‌وگو به شمار می‌رود و سایر طرف‌ها را در برابر این مسئولیت قرار می‌دهد که مواضع خود را درباره آن، به دور از هر گونه تنش و اتهام‌زنی روشن کنند.
اگر هدف، پایان دادن به جنگ بین مسلمانان است، منطق حکم می‌کند که از هر تلاش جدی برای نزدیک کردن دیدگاه‌ها حمایت شود و اختلافات سیاسی و نظامی به درگیری‌های دینی – که نتیجه ای جز عمیق تر و طولانی تر شدن رنج و مصیبت ندارند - تبدیل نشوند.
در همین چارچوب، انجمن علمای یمن معتقد است که موضع اتخاذشده از سوی هیئت علمای ارشد عربستان با روح این ابتکار در تعارض است و خواستار آن شده که زبان گفت‌وگو و اصلاح امور بر گفتمان رویارویی غلبه پیدا کند.
با این حال، برای تعیین اینکه آیا بیانیه عربستان به‌طور مستقیم این ابتکار را رد کرده است یا خیر، باید به متن رسمی آن مراجعه و محتوایش را با مضمون دعوت شیخ الازهر مقایسه کرد تا مواضع واقعی طرف‌ها با توصیفاتی که هر طرف درباره دیگری مطرح می‌کند، اشتباه گرفته نشود.
کدام گروه لجاجت می ورزد؟ معیار شرعی، عدالت و اصلاح است
خداوند متعال در سوره حجرات می فرماید:
﴿وَإِن طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا فَإِن بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَى فَقَاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّى تَفِيءَ إِلَى أَمْرِ اللَّهِ﴾.
این آیه، اصلاح و آشتی میان طرف‌های درگیر را در اولویت وظایف قرار می‌دهد و بر ضرورت رعایت عدالت در رسیدگی به منازعات تأکید می‌کند. همچنین نشان می‌دهد که نباید از کنار تجاوز و ستم بدون رسیدگی و اقدام مناسب گذشت.
با این حال، تعیین طرف متجاوز در یک منازعه معاصر مستلزم بررسی واقعیت‌ها، اقدامات و شواهد است. بنابراین، درست نیست که این اصطلاح صرفاً به دلیل اختلاف سیاسی یا دینی یک طرف با طرف دیگر، به حکمی قطعی علیه آن تبدیل شود.
از همین رو، مسئولیت شرعی و اخلاقی ایجاب می‌کند که علما پلی برای برقراری صلح و آشتی باشند، در توقف جنگ و درگیری مشارکت کنند و نسبت به گفتمان‌هایی که دامنه دشمنی میان ملت‌های اسلامی را گسترش می‌دهند، هشدار دهند.
مقدسات نباید ابزار درگیری و نزاع شوند
وارد کردن مقدسات اسلامی به کشمکش‌های سیاسی و نظامی، ضرورت بررسی دقیق ادعاها و پرهیز از بهره‌برداری ابزاری از احساسات دینی برای تشدید تنش‌ها را دوچندان می‌کند؛ به‌ویژه زمانی که طرحی آشکار برای گشودن باب گفت‌وگو مطرح شده است.
مکه مکرمه و مدینه منوره نزد همه مسلمانان مقدس هستند و حفاظت از این دو شهر مسئولیتی بزرگ است؛ مسئولیتی که نباید به ابزاری برای تبادل اتهام یا تحریک ملت‌ها علیه یکدیگر تبدیل شود.
همچنین، دعوت به آشتی به معنای نادیده گرفتن اختلافات یا مبرا دانستن هیچ‌یک از طرف‌ها از مسئولیت نیست؛ بلکه به معنای قرار دادن این اختلافات بر سر میز مذاکره، بررسی واقعیت‌ها و رسیدگی به ریشه‌های منازعه است، به‌گونه‌ای که حقوق افراد و طرف‌ها تضمین و از خون‌ریزی جلوگیری شود.
جمع‌بندی: هر کس از آشتی حمایت می‌کند، باید موضع خود را به اقدامات عملی تبدیل کند
طرح شیخ الازهر فرصتی برای گشودن مسیری جدی جهت گفت‌وگو میان طرف‌های اسلامی فراهم می‌کند. انجمن علمای یمن در صنعا نیز استقبال خود را از این ابتکار و آمادگی‌اش را برای پذیرش کمیته میانجی‌گری اعلام کرده است.
با این حال، موفقیت این طرح به میزان آمادگی طرف‌های ذی‌ربط برای همکاری با آن، ارائه تضمین‌های عملی برای پایان دادن به درگیری‌ها و فاصله گرفتن از گفتمان‌هایی بستگی دارد که شکاف‌ها را عمیق‌تر می‌کنند.
امت اسلامی به اختلافات و تفرقه بیشتر نیاز ندارد؛ بلکه به علمایی نیازمند است که به‌جای تفرقه‌افکنی، وحدت ایجاد کنند؛ به‌جای تشدید تنش، به اصلاح امور بپردازند و جلوگیری از خون‌ریزی را بر اختلافات سیاسی مقدم بدانند.
پرسشی که امروز باید از همه طرف‌ها مطرح شود، این است:
اگر هدف دعوت شیخ الازهر پایان دادن به جنگ‌های میان مسلمانان است، طرف‌های ذی‌ربط برای موفقیت این ابتکار چه اقدامات عملی‌ای انجام خواهند داد؟
زیرا مواضع با اقدامات سنجیده می‌شوند و آشتی با شعارها مورد آزمون قرار نمی‌گیرد؛ بلکه معیار واقعی آن، آمادگی صادقانه برای پایان دادن به جنگ‌ها، حفظ کرامت ملت‌ها و پاسداری از جان مسلمانان است.a
نویسنده: دکتر بدور ثابت قائد الدیلمی، روزنامه‌نگار و پژوهشگر مسائل سیاسی و منطقه‌ای