همه مردم جهان به نوعی آتش را دوست دارند و در آغاز پرستش خدای خود، مایلند که شمعی را روشن کرده و به ستایش نیکیها بپردازند.
آتش المپیک همیشه روشن نگاهداشته میشود و هر ساله با شکوهی بسیار در محل برگزاری المپیک برافراشته میگردد.
مراسم آتش افروزی و چراغانی و آتشبازی به هر بهانه شادی برانگیز، در سراسر جهان مرسوم و فرحبخش است. در تاریخ ایران هم این موضوع به چشم میخورد.
آتشکده به گونهای از نیایشگاه زرتشتیان گفته میشود که آتش در جای خاصی از آن قرار دارد و مهمترین نیایشهای دینی در آن و در برابر آتش انجام میگیرد.
شکل و بنای آتشکدهها در همه جا یکسان است. معمولاً ً هر آتشکده 8 درگاه و چند اتاق 8 گوشه دارد و آتشدان در وسط بنا واقع است.
با گذر زمان و به تدریج مقرر میشود که آفتاب بر آتش نتابد. بنابراین آتش را در فضای باز نگهداری نکرده و اتاقی در وسط بنا ساختند که آتشدان در آن قرار داشت.
تعداد آتشکدهها بسیار است و تأسیس آنها به زمان خیلی پیش از ظهور زرتشت، یعنی زمان پیشدادیان میرسد.
محافظ آتشکده را هیربد مینامیدند، در میان آتشکدههای ایران سه مادر آتشکده بودند که طبقات مختلف مملکت آتشکدههای شهرها و دیهها و حتی خانههای خود را از آنها فروزان میساختند و آن سه عبارت از:
آذرفرنبغ
آذرگشنسپ
آذربرزین مهر
آذر فرنبغ: اختصاص به موبدان داشت و محل آن درباریان پارس در نیمه راه بین بندرعباس و دارابگرد بود.
آذر گشنسپ: ویژه پادشاهان و آرتشتاران و بزرگان بود و محل آن در شهر شیزیاگنزک در کنار دریاچه اورمیه بود که خرابههای آن اکنون در ده بهرام، در نزدیکی تکاپ دیده میشود.
آذربرزین مهر: آتشکده کشاورزان و پیشهوران بود و در کوههای ریوند در شمالغربی نیشابور قرار داشت. این آتشکدهها و آتشکدههای دیگر پس از اسلام به تدریج از میان رفتند.
آتشکده های باستانی:
• آتشکده کرکویه - سیستان و بلوچستان
• آتشکده آتشگاه - اصفهان
• آتشکده تخت رستم - تهران
• آتشکده سرمسجد - خوزستان
• آتشکده آذرخش - فارس
• آتشکده کاریان - فارس
• آتشکده چهار قاپی - کرمانشاه
• آتشکده نیاسر - اصفهان
• آتشکده آتشکوه محلات - مرکزی
• آتشکده آذربرزینمهر - خراسان رضوی
• آتشکده اردشیر - فارس
• آتشکده دارابگرد - فارس
• آتشکده آذرگشسب - آذربایجانغربی
• آتشکده یزد