العالم - گوناگون
گنبد طلا، پنجره فولاد، سقاخانه، صدای نقاره، کبوترهایی که دور گنبد میچرخند و ساعتی که هرازچندگاهی دنگ دنگ صدا میدهد؛ همه و همه نوستالژیهای ما از مشهد الرضا را میسازند. نوستالژی هایی که هرکدام برای خود مسئولی دارند که عاشقانه و گاهی پشتدرپشت مسئولیت اداره این بخشها را بر عهده داشتهاند. بین همه خاطره های دوستداشتنی حرم رضوی سراغ صدایی آشنا میرویم که با تعداد ضربات آهنگش ساعت را به اطلاع زائران میرساند و سراغ کسی که مراقب است عقربههای ساعت همیشه بچرخند و صدایشان همیشه به گوش برسد یا بهموقع کوک شوند. آقای عنبرانی کارشناس ساعت یا به قول خودش خادم حرم است که ۲۸ سالی میشود بهطور اختصاصی به امور ساعتهای صحن امام رضا (ع) رسیدگی میکند.
قدیمیترین ساعت حرم ۱۴۰ ساله است
آقای عنبرانی یکی از خادمان سنوسالدار حرم رضوی است که سالهاست بهعنوان متخصص ساعت در حرم امام رضا خادمی میکند. آقای عنبرانی ۶۸ سال دارد که ۳۵ سال این عمر در صحن و رواق حضرت ثامن گذشته است. « حدوداً ۳۵ سال است که فراش حرم هستم؛ یعنی ۳۵ سال است که به زائران امام رضا خدمترسانی میکنم و ۲۸ سالی هم میشود که کارشناس ساعت حرم هستم و کلیه ساعتهای حرم در اختیار من است. الآن دو ساعت مرکزی داریم که بالای گلدستهها هستند. یکی از این ساعتها ۱۴۰ سال دارد و آنیکی هم ۵۵ ساله است. حدود ۲۰۰ ساعت هم در حرم و اتاقها وجود دارد که رسیدگی به آنها بر عهده من است.»
هر یک ربع؛ یک زنگ
یکی از این ساعتها بالای ایوان غربی صحن انقلاب اسلامی و دیگری بر فراز ایوان جنوبی صحن آزادی جای گرفته بهطوریکه از مسافت دور قابلمشاهده است. « ساعتی که در صحن آزادی قرار دارد، قدیمیتر است و حدود ۱۴۰ سال عمر دارد. هردوی این ساعتها آلمانی هستند؛ البته درباره این موضوع شک و تردید وجود دارد که بعضی معتقدند که این انگلیسی و برخی هم میگویند سوئیسی هستند. یک ساعت دیگر هم ساعتی است که به اسم ساعت معاون معروف شده و عمر کمتری و حدودا نیم قرن دارد. این نامگذاری به خاطر آن است که کارشناس ساعت حرم آن روزها فردی به نام معاون بود. بعضی میگویند که این ساعت را از بودجه آستان قدس خریده و بعضی هم معتقدند که از جیب داده و برای همین نامش روی ساعت مانده است. این ساعت سه دستگاه کوک، دستگاه زنگ ربع زن و دستگاه زنگ ساعت زن داشت و این همان ساعتی است که زنگ میزند و شما با صدای آن آشنایی دارید. هر یک ربع یکبار این ساعت زنگ میزند. ربع اول یک زنگ، نیم ساعت دو زنگ، ۴۵ دقیقه سه زنگ و با عوض شدن ساعت چهار زنگ به صدا درمیآید.»
وزن کوکهای ساعت سه تن بود!
آقای عنبرانی سومین نسل از ساعتسازانی است که مسئول ساعت حرم شده است. خودش قبلاً بیرون از حرم مغازه ساعتسازی داشته؛ اما الآن سالهاست چشمش به عقربههای ساعت حرم است. «قبل از من دو نفر بهصورت تخصصی ساعتساز در حرم بودند که اول نفر آقای معاون و بعدی آقای داروگر بودند. قبل از آقای معاون ساعتساز رسمی در حرم نبود. ما همیشه به این ساعتها رسیدگی میکنیم. آنها را روغنکاری میکنیم، چرخش را عوض میکنیم و خرابیهایشان را میگیریم. خلاصه اگر سایه ما بالای سر آنها نباشد این ساعتها درست کار نمیکنند. دو بار این ساعتها کاملاً خراب شدند که مجبور شدیم کل ساعت را پیاده و دوباره سوار کنیم و برای همین یک هفته ساعت کلاً تعطیل بود. ساعت حرم عقربههای یک متری دارد و قبلاً کوکی بود و باید روزی دو بار آن را کوک میکردیم. آن زمان خیلی سنگین بود و فقط وزن کوکهایش سه تن بود؛ اما الآن آن را برقی کردیم و خودش خودکار با برق کوک میشود؛ اما هنوز به رسیدگی ما احتیاج دارد.»