العالم – ایران / سیاسی
ابراهیم رحیمپور معاون سابق آسیا، اقیانوسیه و مشترکالمنافع وزارت امور خارجه ، که در طول چهار سال گذشته به صورت مرتب در جلسات معاونان وزیران خارجه پنج کشور ساحلی دریای خزر حضور داشته است و هفته گذشته نیز محمد جواد ظریف را در هفتمین نشست وزیران امور خارجه این کشورها در مسکو همراهی میکرد در گفت و گو با شبکه العالم در مورد آخرین تحولات مربوط به کنوانسیون دریای خزر و مذاکرات صورت گرفته بین وزیران امور خارجه پنج کشور ایران، آذربایجان، ترکمنستان، قزاقستان و روسیه گفت: پس از 26 سال از فروپاشی شوروی این ضرورت وجود دارد که هرچه زودتر تکلیف رژیم حقوقی دریای خزر مشخص شود.
وی افزود: پیش از فروپاشی شوروی، دو قرارداد که مربوط به سالهای 1921 و 1940 است بین ایران و شوروی وجود داشت که قسمتی از آن مربوط به دریای خزر بود ولی قانونمندی جامعی در مورد این دریاچه بین دو کشور حاکم نبود، از دیگر سو در آن مقطع شوروی با توجه به قدرتش تسلطی جدی بر این منطقه داشت و حضور ایران در این دریاچه بسیار محدود بود. مثلا در حوزه ماهیگیری ما نمیتوانستیم از یک فاصله مشخصی جلوتر برویم و در کل میتوان گفت قانونمندی عادلانهای در مورد این دریا و منافع آن بین دو کشور وجود نداشت.
وی با بیان اینکه در موضوع دریاها، موافقتنامه دریانوردی مربوط به سال 1982 وجود دارد ولی ایران عضو آن نیست و برخی از مفاد آن را نیز قبول نداریم، گفت: بعد از فروپاشی شوروی در مورد این دریا دیگر فقط با یک کشور روبرو نبودیم بلکه سه کشور دیگر نیز به آن اضافه شده بودند بنابراین ایجاد اجماع بین پنج کشور در مورد این دریا و تهیه کنوانسیون جامعی در ارتباط با آن کار آسانی نبوده و نیست.
رحیمپور با بیان اینکه این تقسیم بر اساس مشخصات جغرافیایی سواحل و حقوق بینالملل دریایی انجام میشود، اظهار کرد: در کنوانسیون دریای خزر از مقدمه تا موخره آن 23 ماده داریم که برخی از این مادهها ،حدود پانزده بند دارند، افزود: از نظر حجمی و کمی در مورد 90 درصد مفاد این کنوانسیون تفاهم حاصل شده است.
معاون سابق وزارت خارجه به موضوع سطح آب و بستر آب در بحث رژیم حقوقی دریای خزر اشاره کرد و گفت: مساله مهم بستر و زیر بستر آب است که در آن نفت، گاز، جلبکها و دیگر منابع وجود دارد. در بحث سطح یا حجم آب نیز موضوعاتی همچون دریانوردی، ماهیگیری و کشتیرانی مطرح است و در همین چارچوب بایستی مسائل امنیتی، محیط زیستی، همکاریهای اقتصادی و دیگر مسائل مربوط به آن را قانونمند کنیم.
وی با بیان اینکه رژیم حقوقی خلیجفارس نیز به طورکامل تدوین نشده و قراردادها در این زمینه نیمبند است، ادامه داد: بنابراین از طولانی شدن روند مذاکرات در ارتباط با بحث خزر نیز نباید تعجب کرد.
معاون سابق وزارت خارجه با اشاره به برخی از تفکرات در بین مردم در ارتباط با سهم ایران در دریای خزر، اظهار کرد : روسیه با وسعت هفده میلیون کیلومتر مربع در جریان توافقی که بین این کشور و قزاقستان به صورت دوجانبه انجام شد، سهمش از بستر و زیر بستر این دریا حدود هجده درصد و قزاقستان حدود 32 درصد در نظر گرفته شده است .
وی با بیان اینکه برخی از صحبتها مبنی بر اینکه نصف دریای خزر از آن ایران است و یا سهم ایران در این زمینه 20 درصد است، با منطق حقوقی و بینالمللی سازگاری ندارد و مباحث در این زمینه فنی و بسیار پیچیده است، خاطرنشان کرد: به افکار عمومی اینگونه القا شده که ممکن است حق ایران در جریان مشخص شدن سهمش در این دریا خورده شود. از یک طرف این صحبت باعث افزایش هوشیاریها و حساسیت در این ارتباط میشود ولی از طرف دیگر این حرف منطقی و درست نیست چرا که قرار نیست این دریا را نصف کنیم و یا آن را به پنج قسمت مساوی تقسیم کنیم.
معاون سابق وزیر خارجه به مسائل اساسی در مورد بحث دریای خزر یعنی تحدید حدود، بستر و زیربستر اشاره کرد و گفت: به دلیل اهمیتی که این مسائل دارند در کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر به موضوع تحدید حدود اشارهای کلی شده است تا در ادامه با رایزنی و مذاکرات در این زمینه به یک راه حل منصفانه دست پیدا کنیم.
رحیمپور با بیان اینکه بر اساس توافق انجام شده مذاکرات در مورد تحدید حدود خارج از موضوع کنوانسیون ادامه خواهد داشت تا به یک اجماع مناسب و عادلانه دست پیدا کنیم ، افزود: ما کنوانسیونی را امضا میکنیم که نفع پنج کشور در آن وجود داشته باشد.
وی تصریح کرد: در اجلاس فردا بحث سهم و درصد نخواهد بود و ما از این نظر اطمینان دادیم. این گردش کار در سطح رهبری انجام شده و مجلس نیز در جریان است. شورای عالی امنیت ملی نیز در جریان این موضوع هست و مراحل نهایی شدن این کنوانسیون در این شورا طی شده است و لذا آماده امضا در قسمت هایی که گفته شد است و موضوع اجلاس فردا بحث بستر و زیر بستر نخواهد بود . این مذاکراتی است که شاید 10 سال طول بکشد.
رحیم پور با اشاره به اقدامات مخرب آمریکا در منطقه گفت: در شرایط منطقه با مزاحمت های ترامپ و در این فضای موجود، 5 کشور همسایه بدون دخالت هیچ کشور غربی و آمریکا میتوانند یک سند مهم را به امضا برسانند که این موفقیت بزرگی برای ایران و سایر کشورهاست.