العالم ـ اروپا
سایت تحلیلی کارنگی برای صلح بینالمللی در گزارشی با عنوان «جنگ دوازده روزه ایران، همکاری با روسیه را تقویت کرد» مینویسد: برخلاف انتظار بسیاری از تحلیلگران که تصور میکردند روابط ایران و روسیه پس از بمباران ایران توسط اسرائیل و آمریکا در ژوئن گذشته سرد شود، جنگ دوازده روزه باعث شد تهران و مسکو به همکاریهای نزدیکتر و حتی توافقهای جدید، از جمله در حوزه هستهای، دست یابند. این گزارش تأکید میکند که «جنگ دوازده روزه ایران نه تنها روابط را سرد نکرد، بلکه تهران را به مسکو نزدیکتر کرد و مسیر همکاریهای نوینی را گشود».
کارنگی مینویسد که تعادل روابط اکنون به نفع روسیه در حال تغییر است: «برای کرملین، ایران تنها یکی از مسیرهای توسعه پروژههایش است، اما برای ایران، روسیه به شریک غیرقابل جایگزین تبدیل شده است؛ وضعیتی که به مسکو اجازه میدهد با قدرت انتخاب بیشتری وارد همکاری شود». ایران در هفتههای اخیر اقدام به گسترش همکاریها با روسیه کرده است. از جمله این اقدامات، خرید تسلیحات روسی است. اسناد هکشده شرکت «روستک» نشان میدهد که روسیه قصد دارد ۴۸ فروند جنگنده سوخو-۳۵ به ایران تحویل دهد و هواپیماهای ترابری نظامی روسیه بهطور منظم از ایرکوتسک به ایران پرواز میکنند. همچنین احتمال تحویل جنگندههای Su-۳۰MK نیز مطرح شده است.
کارنگی تأکید میکند که کرملین به صراحت اعلام کرده که قصد دارد به تعهدات قراردادی خود در برابر ایران حتی با وجود تحریمهای تازه سازمان ملل و اتحادیه اروپا در چارچوب مکانیزم «اسنپبک» بر اساس توافق هستهای ۲۰۱۵ عمل کند و «تنها محدودیت احتمالی روسیه، جنگ جاری در اوکراین و ظرفیت محدود صنعت نظامی این کشور است».
در حوزه هستهای، گزارش کارنگی میگوید: «ایران اعلام کرده که روسیه پنج تا هشت نیروگاه هستهای جدید خواهد ساخت و قراردادی ۲۵ میلیارد دلاری برای ساخت نیروگاه هرمز امضا شده است. همزمان دو طرف روی طراحی نیروگاههای کوچکتر نیز کار میکنند.» این مسأله نشاندهنده تمایل دو کشور به گسترش همکاریهای بلندمدت در حوزه انرژی است.
کارنگی همچنین به پیشرفتهای دیگر اشاره میکند: «ایران وعده داده تا مارس زمین لازم برای ساخت راهآهن رشت-آستارا، یکی از حلقههای کلیدی کریدور شمال-جنوب از روسیه تا بنادر اقیانوس هند، اختصاص دهد و دریافت گاز روسیه از طریق آذربایجان در ماههای آینده آغاز خواهد شد. علاوه بر این، نمایندگان چند شرکت بزرگ روسی اعلام کردهاند که آماده ورود به بازار ایران هستند و احتمالاً شرایط ویژهای از دولت ایران دریافت کردهاند.»
گزارش تأکید میکند که وابستگی تهران به همکاری با مسکو در حال افزایش است: «جنگ دوازده روزه نه موجب تردید نسبت به قابلیت اعتماد مسکو شد و نه تهران را از همکاری با روسیه و چین منصرف کرد.» تحریمهای تازه سازمان ملل و اتحادیه اروپا، هرچند به سختی تحریمهای آمریکا در ۲۰۱۸ نیست، اما احتمالاً شرکای اروپایی باقیمانده ایران را بیشتر از پیش دور خواهند کرد.
کارنگی به محدودیتهای اقتصادی ایران نیز اشاره کرده و مینویسد: «در سالهای اخیر، حجم تجارت ایران با اتحادیه اروپا حدود ۴.۵ میلیارد دلار بوده که کمتر از ۴ درصد کل تجارت خارجی کشور است. با محدودیتهای جدید، ایران به گسترش روابط با روسیه برای جبران بخشی از این خسارتها نیاز دارد. اقتصاد ایران به دلیل ترکیبی از تحریمها، تغییرات اقلیمی و پیامدهای جنگ اخیر با مشکلاتی مواجه است و روسیه یکی از معدود منابع سرمایهگذاری باقیمانده است.» اگرچه سرمایهگذاری روسیه تاکنون اندک بوده است (۳ تا ۴ میلیارد دلار در سال)، اما گزارش کارنگی بیان میکند که «روند سرمایهگذاری افزایشی است و پروژههای جدید میتواند آن را تسریع کند».
کارنگی در پایان تأکید میکند که با کاهش حضور ناظران خارجی در تأسیسات هستهای ایران و نزدیک شدن به کنار گذاشتن بازرسیها، روسیه عملاً تنها قدرت جهانی باقی میماند که قادر است ماهیت غیرنظامی برنامه هستهای ایران را تأیید کند.