ورود زیست‌فناوری دریایی ایران به عرصه مقابله با جلبک‌های سمی

العالم - اقتصادی
سعید تمدنی رئیس بخش زیست فناوری پژوهشکده اکوسیستم خلیج فارس و دریای عمان اظهار کرد: شکوفایی‌های مضر جلبکی (HABs) از مهم‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی اکوسیستم‌های دریایی و ساحلی جهان به شمار می‌روند و پیامدهای آن تنها به تغییر رنگ آب محدود نمی‌شود، بلکه می‌تواند خسارت‌های گسترده‌ای به تنوع زیستی، ذخایر آبزی، صنایع شیلاتی و کیفیت آب‌های ساحلی وارد کند.

وی افزود: این پدیده زمانی رخ می‌دهد که برخی گونه‌های فیتوپلانکتون یا سیانوباکتری‌ها در شرایط مساعد محیطی به سرعت تکثیر شوند و در برخی موارد با ایجاد پدیده «کشند سرخ»، موجب کاهش اکسیژن محلول، مرگ‌ومیر گسترده آبزیان و برهم خوردن تعادل اکولوژیکی دریا شوند.

تمدنی با اشاره به گونه Cochlodinium polykrikoides بیان کرد: این ریزجلبک یکی از مخرب‌ترین عوامل ایجاد شکوفایی‌های مضر در آب‌های گرمسیری و نیمه‌گرمسیری است که به دلیل توانایی سازگاری با دامنه وسیعی از دما و شوری، طی سال‌های اخیر در مناطق مختلف از جمله خلیج فارس و دریای عمان گسترش یافته است.

رئیس بخش زیست فناوری پژوهشکده اکوسیستم خلیج فارس و دریای عمان ادامه داد: برخلاف بسیاری از ریزجلبک‌های تولیدکننده سم، این گونه عمده اثرات مخرب خود را از طریق تولید گونه‌های فعال اکسیژن (Reactive Oxygen Species – ROS)شامل مولکول‌ها و یون‌های بسیار واکنش‌پذیر و نیز ترکیبات همولیتیک اعمال می‌کند که با آسیب به بافت آبشش ماهیان، موجب تلفات گسترده آبزیان می‌شود.

وی گفت: روش‌های شیمیایی و فیزیکی کنترل شکوفایی‌های مضر جلبکی همواره با محدودیت‌ها و نگرانی‌های زیست‌محیطی همراه بوده‌اند و به همین دلیل، در سال‌های اخیر توجه پژوهشگران به سمت روش‌های کنترل زیستی و استفاده از ظرفیت‌های طبیعی اکوسیستم‌های دریایی افزایش یافته است.

تمدنی افزود: در این پژوهش، توانایی دو گونه ماکروجلبک بومی جنوب ایران شامل Padina sp. و Sargassum sp. به همراه جوامع میکروبی مرتبط با آنها برای مهار رشد گونه Cochlodinium polykrikoides در شرایط آزمایشگاهی بررسی شد.

وی تصریح کرد: این دو گونه ماکروجلبک به دلیل تولید ترکیبات زیست‌فعال و برخورداری از خاصیت آللوپاتی، ظرفیت مناسبی برای کاهش رشد ریزجلبک‌های مضر داشتند و می‌توانند به عنوان گزینه‌ای سازگار با محیط زیست در مدیریت شکوفایی‌های مضر جلبکی مورد استفاده قرار گیرند.

رئیس بخش زیست فناوری پژوهشکده اکوسیستم خلیج فارس و دریای عمان اظهار کردکه در این مطالعه، علاوه بر بررسی اثر بازدارندگی این ماکروجلبک‌ها بر گونه هدف، تأثیر آنها بر ریزجلبک‌های غیرهدف، لارو میگوی پرورشی و رده‌های سلولی اندوتلیال انسانی نیز ارزیابی شد.

تمدنی ادامه داد: در نهایت مشخص شد متابولیت‌های ثانویه به‌دست‌آمده از عصاره این دو گونه جلبک، در کنار اثر بازدارندگی بر ریزجلبک هدف، کمترین اثر را بر ریزجلبک‌های سودمند، سلول‌های اندوتلیال انسانی و لاروهای میگوی پرورشی داشتند که این موضوع نشان‌دهنده ایمنی زیستی و ظرفیت مناسب این ترکیبات برای استفاده در کنترل زیستی شکوفایی‌های مضر جلبکی است.

وی با اشاره به اهمیت این دستاورد پژوهشی گفت: شناسایی ترکیبات مؤثر در فعالیت جلبک‌کشی و بررسی سازوکار اثرگذاری آنها، مسیر توسعه فناوری‌های بومی مبتنی بر زیست‌فناوری دریایی برای مدیریت مسئولانه شکوفایی‌های مضر جلبکی را هموار می‌کند.

تمدنی افزود: بهره‌گیری از گونه‌های بومی منطقه می‌تواند به ارائه راهکارهایی کم‌خطر، پایدار و سازگار با محیط زیست برای حفاظت از اکوسیستم‌های دریایی جنوب کشور کمک کند. به گفته وی، نتایج این پژوهش با عنوان Allelopathic effects of Padina sp. and Sargassum sp. as biological control agents of harmful algal blooms (HABs) in the Persian Gulf and Gulf of Oman در مجله Scientific Reports از مجموعه نشریات معتبر Nature منتشر شده که از طریق لینک https://www.nature.com/articles/s41598-026-56173-6 فابل دسترسی است.

آدرس سایت فارسی : fa.alalam.net
آدرس سایت فارسی : fa.alalam.ir