العالم - یادداشت
«فراس فرحات» نویسنده و پژوهشگر سیاسی لبنانی در گزارش تحلیلی خود برای شبکه خبری العالم نوشت: در حالی که منطقه منتظر اعلام تحریمهای جدید دولت دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا علیه ایران بود، تهران با یک آزمون سیاسی و امنیتی بسیار حساس روبرو شد. این آزمون فقط مربوط به چگونگی مدیریت فشارهای آمریکا نیست بلکه به چگونگی مدیریت یک پروسه کامل است که در آن، محاسبات نظامی با مسیرهای دیپلماتیک و اقتصادی با هم تلاقی میکنند.
خط مشی ایران نشاندهنده یک تصمیم واحد نیست که بتوان آن را در «تشدید تنش» یا «آرام کردن» اوضاع خلاصه کرد، بلکه این خط مشی، یک رویکرد چندلایه را نشان می دهد که دامنه آن از باز بودن دریچه مذاکره تا تاکید بر بی پاسخ نماندن هرگونه فشار بیشتر را در برمی گیرد. تهران در میان این دو مسیر، تلاش میکند این اصل را تثبیت کند که دیپلماسی نشانه ضعف نیست و بازدارندگی لزوماً به معنای بستن در مذاکره نیست. اظهارات اخیر مقامات ایران در همین راستا بوده است.
واشنگتن میداند که فشار اقتصادی (بر ایران) در خلاء عمل نمیکند و هر گام دیگری (علیه ایران) میتواند از ابزاری برای فشار (به این کشور) به عنصری جدید در معادله تشدید تنشهای منطقهای تبدیل شود.
ایران در تلاش است تا بین مذاکره و باجگیری تمایز قائل شود. ممکن است گفت وگو را زمانی که فرصتی برای حل مسائل لاینحل میبیند، بپذیرد، اما اجازه نمیدهد که گفت وگو به ابزاری برای تحمیل پیششرطهای تعیینشده توسط ایالات متحده تبدیل شود.
ایران در تلاش است تا حد و مرزهای روشنی برای واشنگتن و متحدانش ترسیم کند. تهران میخواهد این پیام را برساند که تحریمها صرفاً اقدامات مالی و فنی نیستند و تلاشها برای خفه کردن اقتصاد ایران میتواند پیامدهایی فراتر از حوزه اقتصادی داشته باشد.
مهمتر از همه، هشدار (ایران) به کشورهای همسایه این پیام منطقهای روشن را در دل خود دارد که ایران به دنبال جلوگیری از تبدیل شدن محیط اطراف خود به فضایی برای واشنگتن جهت تقویت تأثیر تحریمها یا اعمال فشار بیشتر است. بنابراین، اشاره تلویحی به تشدید تنش بخشی از یک استراتژی بازدارندگی است و نه لزوماً اعلام تصمیم فوری برای رفتن به سمت یک رویارویی تمام عیار.
ایران ممکن است دو مسیر موازی را دنبال کند: یک مسیر سیاسی که در را به روی حل و فصل مسائل باز میکند و یک مسیر بازدارنده که هزینه هرگونه تلاش برای تحمیل حل و فصل مسائل با زور را افزایش میدهد.
این معادله در مدیریت بحرانهای بزرگ چیز جدیدی نیست زیرا دیپلماسی نیاز به اهرم قدرت دارد و اهرم قدرت نیز به نوبه خود نیاز به چتری سیاسی برای جلوگیری از تبدیل شدن آن به یک رویارویی تمام عیار دارد.
اما مهمترین سوال باقیمانده این است که آیا تحریمهای جدید آمریکا می تواند ماحصلی برای این کشور به همراه داشته باشد ؟
اگر واشنگتن روی وادار کردن ایران به دادن امتیازات بیشتر از طریق فشار اقتصادی حساب میکند، تجربیات گذشته نشان داده است که تحریمها ممکن است بر اقتصاد ایران تأثیر بگذارند، اما آنها به تنهایی تغییر در محاسبات استراتژیک تهران را تضمین نمیکنند.
بالاتر از آن، استفاده بیش از حد از تحریمها گاهی اوقات میتواند اثر معکوس داشته باشد و ایران را به سمت سازماندهی مجدد اولویتهای امنیتی و اقتصادی خود و تقویت روابط خود با قدرتهای بینالمللی رقیب ایالات متحده سوق دهد.
همچنین تحریمها، هر چقدر هم شدید باشد، این واقعیت را نفی نمیکند که ایران کشوری با نفوذ منطقهای است و هرگونه تلاشی برای خفه کردن اقتصادی آن، می تواند در مقابل بازارهای انرژی، امنیت دریایی، محاسبات کشورهای خلیج فارس و روند درگیریها در منطقه را با پیامد همراه کند.
معادلهای که امروز در حال شکلگیری است، پیچیدهتر از یک سادهسازی دوگانه «آرام کردن اوضاع یا تشدید تنش» به نظر میرسد. ایران احتمالاً میخواهد در را برای یک راهحل سیاسی باز نگه دارد، اما در عین حال به دنبال جلوگیری از این است که واشنگتن فکر کند که فشارها میتواند شروطش را دیکته کند.
همزمان با آماده شدن دولت ترامپ برای اعمال تحریمهای بیشتر، تهران در تلاش است تا این پیام روشن را ارسال کند که دیپلماسی ممکن است، اما از موضع برابری؛ مصالحه ممکن است، اما نه به قیمت از دست دادن عزت و حاکمیت؛ و آرام سازی اوضاع ممکن است، اما نباید به عنوان ناتوانی در پاسخگویی تعبیر شود.
در نهایت، تهران چه بسا با انتخاب دو گزینه متضاد آرام کردن اوضاع و تشدید تنش مواجه نباشد، بلکه بیشتر تلاش داشته باشد که ترکیب این دو را در یک معادله واحد درکنار هم قرار دهد؛ یعنی آرام کردن اوضاع زمانی که دیپلماسی میتواند از منافع ایران محافظت کند، و تشدید تنش در زمانی که فشار تبدیل به تلاش برای تحمیل اراده با زور میشود. واضحترین پیامی که امروز از تهران ارسال می شود این است که ایران در حالی که برای گفت وگو دست خود را دراز میکند، همزمان اهرم های قدرت و فشار خود را حفظ خواهد کرد.