العالم - ایران
«فراس فرحات» نویسنده و تحلیلگر سیاسی لبنانی در مطلب تحلیلی خود برای شبکه خبری العالم نوشت: تحولات پیرامون ایران دیگر صرفاً تبادل تهدید یا پیام‌های سیاسی نیست؛ بلکه اکنون منعکس‌کننده مبارزه‌ای بر سر شکل نظم امنیتی و سیاسی است که در مرحله آینده بر منطقه حاکم خواهد بود.
تهران که بر تسریع توسعه قابلیت‌های نظامی و آمادگی خود برای واکنش بدون محدودیت‌های جغرافیایی تأکید دارد، به نظر می‌رسد مصمم است نشان دهد که هرگونه رویارویی جدید، تکرار رویارویی‌های قبلی نخواهد بود و دامنه واکنش ممکن است فراتر از مرزهای ایران گسترش یابد و منافع، پایگاه‌ها و تأسیسات متعلق به دشمنان را در بر بگیرد.
در مقابل، به نظر نمی‌رسد دونالد ترامپ رئیس جمهور ایالات متحده با گزینه از سرگیری جنگ به عنوان تصمیمی عجولانه برخورد می کند زیرا محاسبات نظامی، اقتصادی و سیاسی، طیف وسیعی از ملاحظات را تعیین می‌کنند که زمان و ماهیت رویارویی را برای مدیریت خود درگیری ضروری می‌سازد.
تعلل در تصمیم گیری ممکن است علاوه بر ملاحظات بازارهای انرژی و پیامدهای بین‌المللی هرگونه تشدید گسترده، به تلاش برای استفاده از مسیرهای دیپلماتیک، تغییر آرایش نظامی یا انتظار برای شرایط مطلوب‌تر مرتبط باشد. در صورت وقوع سومین رویارویی با ایران، سوال اساسی نه تنها مقیاس حملات متقابل بلکه ماهیت معادله نظامی است که تهران تحمیل خواهد کرد.
توسعه قابلیت‌های موشکی و پهپادی، گسترش دامنه عملیاتی و پتانسیل جبهه‌های متعدد، همگی عواملی هستند که می‌توانند این رویارویی را بسیار پیچیده‌تر از نمونه‌های قبلی کنند. پیام‌های ایران به ویژه تاکید وزیر دفاع مبنی بر تسریع بهبود قابلیت‌های رزمی، نشان می‌دهد که تهران به دنبال افزایش سطح آمادگی و افزایش توانایی خود برای مقابله با سناریوهای متعدد از جمله هدف قرار دادن مواضع دور از صحنه عملیات مستقیم است.
در این زمینه، پاسخ ممکن است محدود به حملات موشکی نباشد بلکه می‌تواند شکلی تدریجی داشته باشد، از جمله اعمال فشار بر منافع نظامی و اقتصادی، فعال کردن اهرم های بازدارنده منطقه‌ای و افزایش هزینه ادامه جنگ.
اما ماهیت و مقیاس پاسخ همچنان به سطح و اهداف حمله، میزان مشارکت آمریکا و رژیم اسرائیل در آن و همچنین محاسبات مقامات ایران در مورد جلوگیری از تبدیل شدن این رویارویی به یک جنگ فرسایشی طولانی مدت مرتبط خواهد بود. در تحولی موازی، تنگه هرمز به عنوان یکی از مهمترین اهرم های قدرت ایران در هرگونه رویارویی احتمالی مطرح است. صحبت از اینکه سپاه پاسداران تاکتیک‌های دریایی جدیدی را برای محدود کردن کشتیرانی و نفتکش‌ها اتخاذ می‌کند، درها را به مرحله متفاوتی از مدیریت درگیری باز می کند، مرحله‌ای که در آن رویارویی محدود به هدف قرار دادن اماکن نظامی نیست بلکه دامنه آن به تأثیرگذاری بر تجارت جهانی و جریان انرژی گسترش می‌یابد. اهمیت این تاکتیک در این واقعیت نهفته است که اختلال در ناوبری یا افزایش سطح ریسک برای کشتی‌ها، می‌تواند مستقیماً بر قیمت نفت، بیمه دریایی و زنجیره‌های تأمین تأثیر بگذارد و جامعه بین‌المللی را تحت فشار اقتصادی فزاینده‌ای قرار دهد.
بنابراین، کارت هرمز نه تنها باید به عنوان یک گزینه نظامی بلکه به عنوان یک ابزار فشار استراتژیک در نظر گرفته شود که قادر به گسترش دامنه آسیب‌دیدگان از جنگ و وادار کردن بازیگران بین‌المللی به مداخله برای جلوگیری از خارج شدن درگیری از کنترل است.
با این حال، استفاده گسترده از آن همچنین مستلزم ریسک های اقتصادی و سیاسی است که ممکن است بر خود ایران نیز تأثیر بگذارد و همین امر ماهیت بکارگیری آن را منوط به محاسبات دقیقی بین بازدارندگی و تشدید تنش می‌کند. در این میان، میزبانی دوحه از یک هیات ایرانی برای بحث در مورد مسائل مختلف، به ویژه با توجه به تعهد قطر به کاهش تنش و تلاش‌هایش برای باز نگه داشتن کانال‌های ارتباطی بین طرف‌های ذی‌نفع، اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.
اقدام قطر جدا از این درک کشورهای منطقه نیست که هرگونه جنگ جدیدی بین ایران و رژیم اسرائیل محدود نخواهد ماند بلکه پیامدهای گسترده‌ای برای امنیت خلیج فارس، منابع انرژی، مسیرهای دریایی و ثبات منطقه‌ای خواهد داشت.
این دیدارها می‌تواند فرصتی را برای بررسی راه‌های تفاهم در مورد مسائل حل نشده، باز کردن کانال‌های غیرمستقیم برای ارتباط و مشخص کردن مرزهای تشدید تنش احتمالی تنش فراهم کند. با این حال، موفقیت مسیر دیپلماتیک همچنان منوط به تمایل طرفین به ارائه تضمین‌های متقابل خواهد بود، به ویژه با توجه به اینکه تهدیدات نظامی مداوم، دامنه تفاهم را محدود می‌کند.
در همین حال، امتناع ایران از مذاکره در مورد مسئله هسته‌ای تحت هر شرایطی، سوالاتی را در مورد ماهیت واکنش آمریکا ایجاد می‌کند، به ویژه از آنجایی که واشنگتن مسئله هسته‌ای را رکن های اصلی سیاست خود در قبال تهران می‌داند. اما امتناع از مذاکره لزوماً به معنای بستن همه کانال‌های ارتباطی نیست. بلکه ممکن است نشان‌دهنده تلاش ایران برای جدا کردن مسئله هسته‌ای از فشار نظامی و امتناع از ورود به مذاکره تحت تهدید یا اجبار باشد.
از دیدگاه آمریکا، گزینه‌ها می‌تواند از تشدید تحریم‌ها و فشار اقتصادی، تشدید تحرکات دیپلماتیک، حفظ تهدید نظامی و حتی توسل به اقدامات تشدیدکننده‌تر باشد. با این حال، گذار از فشار به رویارویی مستقیم همچنان تحت تأثیر محاسبات هزینه و عواقب خواهد بود، به ویژه با توجه به خطرات گسترش جنگ و تأثیرات آن بر اقتصاد جهانی و متحدان واشنگتن در منطقه.
در خصوص لبنان، مرحله بعدی نه تنها شکل رابطه بین ایران و ایالات متحده را تعیین خواهد کرد بلکه ممکن است ماهیت مرحله بعدی لبنان، حد و مرزهای ثبات در جنوب و جایگاه مقاومت و دولت در هرگونه ترتیبات امنیتی و سیاسی جدید را نیز ترسیم کند.
منطقه در دوراهی بین توافقی که شروط آن هنوز نامشخص است و رویارویی نظامی که نمی‌توان تضمین کرد مرزهای آن تحت کنترل باقی بماند، قرار دارد. در قلب این معادله، به نظر می‌رسد ایران مصمم است اهرم های قدرت خود را حفظ کند، در حالی که واشنگتن تلاش می‌کند گزینه‌های خود را بین فشار و مذاکره مدیریت کند و رژیم اسرائیل نیز فرصت‌ها را برای بازطراحی وضعیت امنیتی رصد می‌کند.