العالم - ایران
فهرست میراث جهانی یونسکو در ایران شامل ۲۱ مکان است که در میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیدهاند. درخشانترین سال برای ثبت آثار ارزشمند ایرانی در یونسکو به سال ۱۹۷۹ بازمیگردد که سه اثر چغازنبیل، میدان امام اصفهان و تخت جمشید ازسوی یونسکو مورد توجه ویژه قرار گرفتند.
در ذیل نگاهی به ۲۱ اثر ارزشمند ایران که پیشتر در فهرست میراث فرهنگی یونسکو ثبت شدهاند میاندازیم:
۱- چغازنبیل
استان خوزستان
تاریخ ثبت: ۱۹۷۹ - شماره ثبت: ۱۱۳
چغازنبیل نیایشگاهی باستانی است که در زمان عیلامیها و در حدود ۱۲۵۰ پیش از میلاد ساخته شدهاست. چغازنبیل بخش به جامانده از شهر "دوراونتش" است.
۲- تخت جمشید
استان فارس
تاریخ ثبت: ۱۹۷۹ - شماره ثبت: ۱۱۴
تخت جمشید یا پارسه که در شهرستان مرودشت در شمال استان فارس قرار دارد، نام یکی از شهرهای باستانی ایران است. در این شهر باستانی، مجموعه کاخهایی به نام تخت جمشید وجود دارد که در دوران زمامداری داریوش بزرگ، خشایارشاه و اردشیر اول بنا شدهاند.
۳- میدان نقش جهان
استان اصفهان
تاریخ ثبت: ۱۹۷۹ - شماره ثبت: ۱۱۵
میدان نقش جهان میدان بزرگ مستطیل شکل در شهر اصفهان است که بوسیله بناهایی از دوره صفوی محصور شده است. میدان نقش جهان به شکل امروزین در دوره سلطنت شاه عباس صفوی پایهگذاری شد. بناهای تاریخی موجود در میدان نقش جهان شامل عالیقاپو، مسجد امام(ره)، مسجد شیخ لطفالله و سردر قیصریه است.
۴- تخت سلیمان
استان آذربایجان غربی
تاریخ ثبت: ۲۰۰۳ - شماره ثبت: ۱۰۷۷
تخت سلیمان نام محوطه تاریخی بزرگی در نزدیکی تکاب و روستای تخت سلیمان در استان آذربایجان غربی است. مجموعه بناهای تاریخی در تخت سلیمان در اطراف دریاچهای طبیعی ساخته شده است. آثار بناهای دورههای اشکانیان و ساسانی و ایلخانان در این محل یافت شده است. مهمترین آثار بجا مانده آن آتشکده و تالارهای دوره ساسانی است.
۵- بم و فضای فرهنگی آن
استان کرمان
تاریخ ثبت: ۲۰۰۴ - شماره ثبت: ۱۲۰۸
ارگ بم در گوشه شمال شرقی و چسبیده به شهر بم در استان کرمان و در مجاورت جاده ابریشم قرار دارد و بنا به روایات متعدد، مربوط به دوران اشکانی و یا هخامنشی است. تا اواخر دوره قاجار، ارگ بم همچنان مسکونی بوده است. این بنای مشهور تاریخی در زمینلرزه بم به شدت ۶.۶ ریشتر که در ساعت ۵:۲۶ بامداد ۵ دی ۱۳۸۲ شهر بم را لرزاند، ویران شد.
۶- پاسارگاد
استان فارس
تاریخ ثبت: ۲۰۰۴ - شماره ثبت: ۱۱۰۶
مجموعه میراث جهانی پاسارگاد مجموعهای از آثار باستانی برجایمانده از دوران هخامنشیان است که در شهرستان پاسارگاد در استان فارس واقع شده است. این مجموعه دربرگیرنده سازههایی چون آرامگاه کوروش بزرگ، باغ سلطنتی پاسارگاد، کاخ دروازه، پل، کاخ بارعام، کاخ اختصاصی، دو کوشک، آبنماهای باغ شاهی، آرامگاه کمبوجیه، استحکامات دفاعی تل تخت، کاروانسرای مظفری، محوطه مقدس و تنگه بلاغی است.
۷- گنبد سلطانیه
استان زنجان
تاریخ ثبت: ۲۰۰۵ - شماره ثبت: ۱۱۸۸
گنبد سلطانیه مقبره محمد خدابنده الجایتو است که در ۱۳۰۲ تا ۱۳۱۲ در شهر سلطانیه (پایتخت ایلخانیان) ساخته شد و از آثار مهم معماری ایرانی و اسلامی به شمار میرود. این بنا از حیث معماری و تزیین و بزرگی در دنیا مشهور است. رنگ گنبد آبی است. بر روی این اضلاع گنبد بلندی قرار گرفته که ارتفاع آن را ۱۲۰ گز نوشتهاند.
۸- سنگ نوشته بیستون
استان کرمانشاه
تاریخ ثبت: ۲۰۰۶ - شماره ثبت: ۱۲۲۲
سنگنوشته بیستون بزرگترین سنگ نوشته جهان، نخستین متن شناخته شده ایرانی و از آثار دودمان هخامنشیان (۵۲۰ پیش از میلاد) واقع در شهرستان هرسین در ۳۰ کیلومتری شهر کرمانشاه بر دامنه کوه بیستون است. سنگنبشته بیستون یکی از مهمترین و مشهورترین سندهای تاریخ جهان و مهمترین متن تاریخی در زمان هخامنشیان است که شرح پیروزی داریوش بزرگ را بر گوماته مغ و به بند کشیدن یاغیان را نشان میدهد.
۹- مجموعه کلیساهای آذربایجان
استانهای آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی
تاریخ ثبت: ۲۰۰۸ - شماره ثبت: ۱۲۶۲
کلیساهای آذربایجان عبارتند از قره کلیسا، کلیسای استفانوس مقدس، کلیسای مریممقدس درهشام، کلیسای چوپان و کلیسای زور زور
۱۰- سازههای آبی شوشتر
استان خوزستان
تاریخ ثبت: ۲۰۰۹ - شماره ثبت: ۱۳۱۵
سازههای آبی شوشتر در دوران ساسانیان، جهت بهرهگیری از نیروی آب بهعنوان محرک آسیابهای صنعتی ساخته شدهاست. در این مجموعه بزرگ، ساختمان آسیابها، آبشارها، کانالها و تونلهای عظیم هدایت آب و سیکا که محلی جهت استراحت و تفریح است قابل توجه و جالب هستند. در سفرنامه مادام ژان دیولافوآ باستانشناس نامدار فرانسوی از این محوطه به عنوان بزرگترین مجموعه صنعتی پیش از انقلاب صنعتی یاد شده است.
۱۱- مجموعه تاریخی بازار تبریز
استان آذربایجان شرقی
تاریخ ثبت: ۲۰۱۰ - شماره ثبت: ۱۳۴۶
بازار تبریز بزرگترین و از مهمترین بازارهای سرپوشیده در سطح ایران و قاره آسیا بهشمار میرود. این بازار با مساحتی حدود یک کیلومتر مربع، بزرگترین بازار سرپوشیده جهان است. این بازار از بازارچهها، تیمچهها، سراها و کاروانسراهای متعددی تشکیل یافتهاست.