قوای نفسانی چه نقشی در شکل گیری صفات و اخلاق در وجود انسان دارند؟

العالم - زلال قرآن

هر گاه آدمی به اراده و اختیار خویش، از قوه شهویه متابعت نماید و فقط به آن قوه و امیالش توجه کند، بطور طبیعی عملاً عقل و دیگر قوا را در خدمت قوه شهویه در می آیند و از آنجا که در چنین حالتی جز به خور و خواب و شهوت و امیال حیوانی خود توجه ندارد، طبیعتاً افعال او مثل حیوانات و آثار وجودی او شبیه چهارپایان خواهد بود، چنانکه در بخش آخر آیه 179 سوره مبارکه اعراف با بیان:
«...أُولَـٰئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولَـٰئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ »
ترجمه: (... آنها مانند چهار پایانند بلکه بسی گمراه‌ ترند، آنها همان مردمی هستند که غافل ‌اند).
بدان تصریح گردیده است.
و زمانی که تحت تاثیر قوه غضبیه باشد، مانند درندگان عمل می کند و بدنبال ظلم و عداوت و بغض و کینه خواهد بود و با بی رحمی با سایر انسانها برخورد می کند.
و هنگامی که از قوه وهمیه پیروی کند، درصدد فتنه و فساد و مکرو فریب بوده و مظهر آثار شیطانی خواهد بود.
اما اگر انسان تبعیت از عقل را برگزیند وسعی کند سایر قوای وجودش را تحت فرمان آن درآورد، رفتار مطابق اوامر الهی از او صادر می شود و آثار فرشتگان و قُدسیان از اعمال و شخصیت او ظاهرخواهد شد.
بطورکلی: هرگاه آدمی با اراده و اختیار تابع یکی از قوای وجود خود شود، مقهور حکم آن می گردد و آثاری که از وجود او ظاهر می شود متاثر از همان قوه خواهد بود.